Divan Edebiyatı Özellikleri ve Nazım Şekilleri

» Divan Edebiyatı Özellikleri ve Nazım Şekilleri





DİVAN EDEBİYATI

Divan edebiyatına "yüksek zümre edebiyatı", "havas edebiyatı", "Klasik Türk edebiyatı" gibi isimler verilir. Fakat her şairin bir "divan"ı olduğu için daha yaygın olarak kullanılan isim "divan edebiyatı"dır.

 Divan Edebiyatının Özellikleri:

*Şiirde aruz ölçüsü kullanılmıştır.

*Tüm şairlerin kullandığı,mazmunlar (kişileşmiş,kalıplaşmış sözler) vardır.

*Dil süslü ve sanatlıdır.

*Arapça ve Farsça kelime ve tamamlamalara sıkça yer verilir.

*Şiirde konu bütünlüğü aranmaz.Beyit bütünlüğü esastır.Her beyit ayrı bir konuyu işler.

*Anlamdan çok söyleyiş önemlidir.Ne söylediği değil, nasıl söylediği önemlidir.

*Kafiye göz içindir.Genellikle zengin kafiye kullanılmıştır.

*Şiire başlık konmaz.Her şiir redif veya türünün adı ile anılır.

*İnsanın iç dünyasına yönelik soyut ve kitabi edebiyattır.

*Halka değil; eğitimli, yüksek tabakadan insanlara hitap eder.

*Özgün değil taklitçidir.(Arap ve Farsça edebiyat etkisindedir.)

*Nazım birimi olarak gazel,kaside,rubai gibi Arap ve Fars edebiyatından alınan nazım şekilleri kullanıldığı gibi tuyuğ ve şarkı gibi divan edebiyatının Türklerin kazandırdığı nazım şekilleri de kullanılmıştır.

DİVAN EDEBİYATI NAZIM ŞEKİLLERİ

 Nazım Birimi Beyit Olanlar:

 GAZEL

*Aşk ayrılık hasret ölüm gibi lirik konuların işlendiği şiir türüdür.

*Türk edebiyatına İran edebiyatından girmiştir.

*İlk edebiyat ‘’matla" son beyitine "makta’’denir.

*En güzel beyite  beytül gazel denir.

*Son beyitte şairin mahlası yer alır.

*Gazelin bütün beyitlerinde aynı konu işleniyorsa buna yek-ahenk gazel denir.

*Bütün beyitleri aynı güzelliğe sahipse yek avaz gazel denir.

*Beyit sayısı 5-15 beyit arasındadır.

*İlk beyit kendi arasında kafiyelidir.Diğer beyitlerin ikinci beyitleri birinci beyit ile kafiyelidir.Yani aa,ba,ca,da,ea şeklinde

 

 KASİDE

*Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla belirli kurallar içinde yazılan uzun şiirlere denir.

*İlk beytine matla son beytine makta denir

*Şair matla beytini kasidenin herhangi bir yerinde yinelenebilir .

*Şair mahlasının bulunduğu beyite "taç beyit" denir .

*En güzel beytine "beytül kasid"  denir.

*En az 31(33)en fazla 99 beyit olur.

*Kaside belli bölümler halinde yazılır.

a) Nesib bölümü: Bahar mevsimi kış manzaraları betimlenir ya da kurban ve ramazan bayramı anlatılır.

b) Girizgah Bölümü: Nesib bölümünden asıl konuya geçmiş ifade eden bir veya birkaç beyittir. nükteli ince sözlerin söylendiği  bölüm.

c) Medhiye bölümü: Asıl anlatılmak, övülmek istenen kişinin anlatıldığı asıl bölümdür.

d)Fahriye bölümü: Şairin kendini övdüğü ve diğer şairlerle karşılaştırdığı bölümdür.

e)Tegazzül bölümü: Kasideyle aynı ölçüde ve uyakta gazel yazılır.

f)Dua bölümü: Şair övdüğü kişinin başarılarının devamlı olmasını ömrünün uzun olması için dualar eder iyi dileklerde bulunur.

Kasideler Konularına Göre de Değişik Adlar Alır.

Tevhid:Allah’ın birliğini anlatan kasideler.

Münacaat:Allah’a yalvarmak, dua etmek amacıyla yazılan kasideler.

Naat:Peygamberimizi övmek için yazılan kasideler.

Mehdiye: Devrin ileri gelenlerini övmek için yazılan kasideler.

Hicviye: Devrin yöneticilerini eleştirmek için yazılan kasideler.

Mersiye: Devlet büyüklerinin ölümünden duyulan üzüntülerin anlatıldığı kasideler.

Not: Kasideler "nesib" bölümünde işlenen konulara ve rediflerine göre adlandırılır.  

 MESNEVİ

*Mesneviler öğüt verici bir olayı anlatan uzun şiirlerdir.(savaş,aşk,tarihi olaylar,din ve tasavvuf)

*Mesneviler Divan Edebiyatı'nda bir bakıma günümüzdeki roman ve hikayenin yerini tutuyordu.

*Beyit sayısı sınırsızdır.

*Her beyit kendi arasında kafiyelidir.(aa,bb,cc,dd...)

*Aruzun kısa kalıpları ile yazılır.

*Beş mesnevinin bir araya gelmesiyle "hamse" oluşur.

 KIT’A

Belli bir uyak düzeniyle yazılmış olan,dizeleri arasında ölçü birliği bulunan;herhangi bir düşünce ya da duyguyu en az ikiden başlamak üzere,en çok on altı beyitte anlatan nazım biçimine denir.

*Gazelden farklı olarak matla beyti yok.

*Kafiyelenişi xa,xa,xa...

*Daha çok felsefi ve toplumsal düşünceler anlatır.

 MÜSTEZAT

*Bir uzun bir kısa dizeden oluşan nazım şeklidir.

*Kısa dizelere ziyade denir.

*Aruzun bir tek kalıbıyla yazılır.

*Kafiyelenişi gazel gibidir.

*Makta beyti yoktur.

 Nazım Birimi Dörtlük Olanlar

 RUBAİ

*Dört dizeden oluşur.Kafiye düzeni aaxa şeklinde.

*Şarap, dünyanın türlü nimetlerinden yararlanma, hayatın anlamı ve hayat felsefesi ve ölüm gibi konular işlenir.

*Kendine özgü 24 kalıbı vardır. İranlılara aittir.

 TUYUĞ

*Dört dizeden oluşur.

*Kafiyelenişi rubai gibidir.

*Aruzu Failatün, Failatün, Failün kalıbıyla yazılır.

*Konu sınırlaması yoktur.  

 *Türklerin Divan Edebiyatı'na kazandırdığı bir nazım şeklidir.

 ŞARKI

*Beyitle okunmak için yazılan, dörder dizelik bentlerden oluşan nazım biçimidir.

*Dörtlük sayısı 3-5 arasındadır.

*Birinci dörtlükte 2 ve 4,diğer dörtlüklerde ise 4. dize tekrarlanır.Bu dizelere nakarat denir.

*Kafiye örgüsü abab,cccb,dddb şeklindedir.

*Türklerin kazandırdığı bir nazım şeklidir.

*Günlük hayat, aşk, sevgi gibi konular işenir.

 MURABBA

*İlk dörtlük kendi arasında kafiyelidir. Diğer dörtlükler ise 4. dize 1. dörtlük ile kafiyelidir.(aaaa,bbba,ccca,)

*Felsefi konular ve aşk işlenir.

Bentlerle Kurulanlar:

 TERKİB-İ  BENT

*Bentlerde kurulan bir zaman  nazım şeklidir.

*Her bent  7 ile 10 beyit arasında değişir.

*Bent sayısı 5 ile 10 bent arasında değişir.

*Gazeldeki gibi kafiyelenir.

*Her bent arasında vasıta beyti bulunur.

*Talihten, hayattan şikayet, dini-tasavvufi ve felsefi düşünceler anlatır.

*Terkib-i bentlerde her bentten sonra vasıta beyti değişir.

  TERCİ-İ BENT

*Biçim ve uyak yönüyle Terkib-i Bende benzer.

*Terkib-i Bentte değişen vasıta beyti Terci-i Bentte değişmez.

*Vasıta beytinin aynen tekrarlanması bütün benlerde aynı konuyu işlemeyi zorunlu kılar.

*Felsefi konular, Allah’ın kudreti, kainatın sırları, tabiatın zıtlıkları gibi konular işlenir.

DİVAN EDEBİYATINDA NESİR(DÜZ YAZI) 

 NESİR TÜRLERİ

Tarih:Resmi niteliği olmayan bir türdür. Vakayiname ise Osmanlı devletinin resmi tarihidir

Tezkire:Edebiyat tarihi veya biyografinin Divan Edebiyatı'ndaki karşılığıdır.

Sefaretname:Osmanlı elçilerinin bulunduğu ülkelere ait bilgileri izlenimleri içeren ve gezi yazısına benzeyen bir türdür.

Seyahatname:Gezi yazısıdır.Divan Edebiyatı'nda nesir, dil ve üslup açısından üç bölümde ele alınır.

A)SADE NESİR

     Halkın anlaması için sade bir dille yazılmış nesirdir.

  B)ORTA NESİR

     Halkın konuştuğu dilden ayrılmış, yer yer süslü nesrin niteliklerini taşımakla beraber anlatmak istediği anlaşılır bir şekilde ortaya koyan nesirdir.

 C)SÜSLÜ NESİR

     Ustalık göstermek amacıyla yazılmış, yabancı kelimeler ve tamlamalarla yüklüdür. Söz sanatlarıyla dolu, bağlaçlarla uzayıp giden cümlelerle örülmüş, güç anlaşılır bir nesirdir.

Nesirle Yazılmış Ünlü Eserler:

Kabusname:Mercimek Ahmet

Tazarruname:Sinan Paşa

Seyahatname:Evliya Çelebi

Keşfü’z-Zünün:Katip Çelebi

Naima Tarihi:Naima

Münşeat:Süslü nesir örneklerinden oluşan kitaplara denir.



Ödev